..:: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej :: Aktualności / Najnowsze - płk Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” ::..

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Cookies.
Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej
01 III 2021

płk Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”

  • pobierz pdf
  • drukuj
  • zmniejsz czcionkę
  • rozmiar pierwotny
  • powiększ czcionkę
Ten żołnierz Armii Krajowej uznawany jest za jednego z najsłynniejszych polskich partyzantów II wojny światowej. Po jej zakończeniu nie złożył jednak broni, lecz jako „Żołnierz Wyklęty” działał w lasach północnej Polski.
zdjęcie - płk Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”

 

Zygmunt Szendzielarz urodzony 12 marca 1910 r. w Stryju, od najmłodszych lat pragnął zostać żołnierzem, dlategw 1931 r. rozpoczął służbę wojskową w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Po kursie unitarnym jako doskonały jeździec (brał udział w licznych konkursach, w których zajmował czołowe miejsca) trafił do Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu, którą ukończył w 1934 r.

Po szkole rozpoczął służbę w 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie, gdzie w stopniu porucznika dowodził plutonem i szwadronem. Brał udział w walkach we wrześniu 1939 r. Po klęsce wrześniowej nie udało mu się przedostać na Zachód i wrócił do Wilna. Tam zaangażował się w działalność konspiracyjną Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej (ZWZ-AK).  Przyjął wówczas pseudonim „Łupaszka” na cześć ppłk. Jerzego Dąbrowskiego, znanego zagończyka z okresu wojny polsko-bolszewickiej.

Latem 1943 r. Zygmunt Szendzielarz został dowódcą pierwszego oddziału partyzanckiego Wileńskiego Okręgu AK (przekształconego później w 5 Wileńską Brygadą AK). Rotmistrz „Łupaszka” był jednym z głównych dowódców partyzantki na Wileńszczyźnie zaangażowanym w działania skierowane przeciwko Niemcom, sowieckiej partyzantce oraz litewskim kolaborantom. W lipcu 1944 r. wypowiedział słynne słowa w związku z rezygnacją z udziału w operacji „Ostra Brama”: Niech mnie historia osądzi, ale nie chcę, żeby kiedykolwiek nasi żołnierze byli wieszani na murach i bramach Wilna.

Kilka miesięcy później już jako major przeprowadził swoich żołnierzy na Podlasie, gdzie na przełomie 1944 i 1945 r. odtworzył 5 Brygadę, rozbudowując ją wkrótce o 6 Wileńską Brygadę AK. Oddziały „Łupaszki”, podporządkowane eksterytorialnemu Wileńskiego Okręgowi AK ppłk. Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego”, prowadziły działalność od Białostocczyzny, przez Mazury i Warmię aż do Pomorza. Poszczególne szwadrony funkcjonowały jako grupy lotne, które dzięki zdobytym samochodom mogły przemieszczać się z miejsca na miejsce, atakując placówki MO, UB oraz Armii Czerwonej.

Oprócz walk major Szendzielarz aktywnie angażował się w antykomunistyczną działalność propagandową. W tych i innych działaniach pomagali mu m.in. ppor. Henryk Wieliczko „Lufa”, ppor. Lucjan Minkiewicz „Wiktor”, ppor. Lech Beynar „Nowina” (znany później jako Paweł Jasienica), ppor. Feliks Selmanowicz „Zagończyk” oraz sanitariuszka Danuta Siedzikówna „Inka”.

W wyniku amnestii ogłoszonej w lutym 1947 r. i coraz ostrzejszych działań aparatu represji, brygady „Łupaszki” znacząco się skurczyły. W tej sytuacji mjr Szendzielarz zdecydował się na przejście  do cywila i przekazał dowodzenie podkomendnym, sam ukrywał się na Śląsku i w Zakopanem. Jego poszukiwania prowadzone przez UB nie trwały długo. Niecały rok później w trakcie przeszukania mieszkania Wandy Minkiewicz „Danki” przechwycono kartkę pocztową wysłaną z Poronina. W ten sposób bezpieka wpadła na trop Szendzielarza.

Urząd Bezpieczeństwa aresztował „Łupaszkę” 30 czerwca 1948 r. Mimo licznych tortur, zachował on w śledztwie godną postawę. W swoich wspomnieniach opowiada o nim Stanisław Krupa, współwięzień: Była taka tradycja, uświęcona reguła, że współtowarzysze celi pomagali jak mogli temu, kto akurat przechodził ostrą fazę śledztwa . (…) Mnie w drugiej fazie śledztwa, a szczególnie w końcówce, kiedy znajdowałem się u kresu sił, pomocą służył major Zygmunt Szendzielarz. W owym czasie nie wiedziałem jeszcze, że był to przesławny Łupaszko, dla jednych brawurowy partyzant, dla innych krwawy bandyta. Dla mnie był on przede wszystkim  towarzyszem niedoli, który samorzutnie, bez obawy, że narazi się strażnikom, pomagał temu, co znajdował się w trudnej sytuacji[1].

W dniu 2 listopada 1950 r. major Szendzielarz został skazany na osiemnastokrotną karę śmierci. Wykonanie wyroku przez strzał w tył głowy miało miejsce wieczorem 8 lutego 1951 r. w piwnicy mokotowskiego więzienia. „Łupaszkę”, podobnie jak wielu innych żołnierzy podziemia, pochowano potajemnie na tzw. Łączce Cmentarza Wojskowego na Powązkach. W 2013 r. podjęto się ekshumacji szczątków, dzięki czemu zidentyfikowano ciało, a 24 kwietnia 2016 r. zorganizowano uroczysty pogrzeb Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” – partyzanta pośmiertnie awansowanego na pułkownika.

Płk Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” jest patronem 9 Warmińskiego Pułku Rozpoznawczego w Lidzbarku Warmińskim.



[1] P. Kozłowski, Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko” 1910-1951, Warszawa 2013, s. 159.

  • publikuj na facebook
  • publikuj na tweeter
  • publikuj na google plus
Najnowsze - ostatnie wpisy
17 V 2021
Wspomnienie o Irenie Wysockiej
Z wielkim smutkiem informujemy, że 13 maja 2021 roku na cmentarzu parafialnym w Maciejowicach pożegnaliśmy Irenę Wysocką (12.08.1964-10.05.2021).
12 V 2021
ZAPOWIEDŹ - Internetowy 23. Festiwal ...
To, że do tej pory nie spotkaliśmy się osobiście nie oznacza, że nic się nie dzieje! Rada Artystyczna 23 Festiwalu Twórczości ...
10 V 2021
„Walkę Mamy We Krwi” – ...
W piątek, 30 kwietnia, w 33 Bazie Lotnictwa Transportowego w Powidzu, pod szyldem „Walkę Mamy We Krwi” odbyła się gala finałowa ...
28 IV 2021
1,2 i 3 maja
Przed nami czas trzech świąt majowych: 1, 2 i 3 maja, które są szczególnie ważne w historii Polski. Dowiedz się więcej.