..:: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej :: Aktualności / Najnowsze - Tradycje Zwycięzców ::..

Używamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki. Więcej znajdziesz w Polityce Cookies.
Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej
07 VIII 2020

Tradycje Zwycięzców

  • pobierz pdf
  • drukuj
  • zmniejsz czcionkę
  • rozmiar pierwotny
  • powiększ czcionkę
W sierpniu 1920 roku pod Warszawą rozegrała się decydująca bitwa wojny polsko-bolszewickiej. Pułki, brygady i dywizje Wojska Polskiego powstrzymały oddziały Armii Czerwonej niosące komunistyczną rewolucję na Zachód. Dziś współczesne jednostki wojskowe dziedziczą tradycje zwycięskich obrońców stolicy.
zdjęcie - Tradycje Zwycięzców

1.  Na przedmościu warszawskim

Od 13 sierpnia wojska bolszewickiego Frontu Zachodniego, pewne zwycięstwa, nacierały na Warszawę, bronioną przez 1 Armię gen. Franciszka Latinika. Kilkudniowa bitwa była niezwykle zacięta, Wojsku Polskiemu udało się jednak odeprzeć przeciwnika.

Po ciężkich walkach odwrotowych w lipcu i sierpniu osłabiona 11 Dywizja Piechoty obsadziła pozycje pod Radzyminem. Pierwsze uderzenie bolszewików nastąpiło 13 sierpnia. Po całodniowych walkach pułki zostały wyparte spod miasta, co oznaczało przełamanie przez nieprzyjaciela I linii obrony Warszawy.

 

 Oddziały 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty pod Warszawą 16 sierpnia 1920 roku CAW
Oddziały 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty pod Warszawą 16 sierpnia 1920 roku CAW

Następnego dnia, 14 sierpnia, na drugiej linii obrony stolicy trwały zacięte walki z napierającymi bolszewikami. 1 Dywizja Litewsko-Białoruska, będąca odwodem 1 Armii, przez cały dzień kontratakowała pod Radzyminem. Na chwilę odbiła miasto, ostatecznie jednak osłabiona musiała wycofać się na pozycje wyjściowe. Bardziej na południe, pod Leśniakowizną, broniły się jednostki 8 Dywizji Piechoty. Bolszewikom udało się przełamać tamtejsze pozycje polskie i zagrozić całej obronie Warszawy. Pod Ossowem batalion ochotników przydzielony do 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej wraz z rozbitkami z innych pułków kontratakami powstrzymał maszerującego przeciwnika. Do końca dnia 8 Dywizja wyparła nieprzyjaciela ze zdobytych pozycji.

 

 

Po walkach 14 sierpnia drugiej linii obrony Warszawy groziło przełamanie w rejonie Wólki Radzymińskiej. Do kontrataku użyto odwodu Frontu Północnego – 10 Dywizji Piechoty gen. Lucjana Żeligowskiego. O świcie 15 sierpnia Dywizja uderzyła na bolszewików i odrzuciła ich na wschód. Przez cały dzień 1 Dywizja Litewsko-Białoruska i 10 Dywizja Piechoty wspierana przez 1 Pułk Czołgów toczyły zacięte walki o Radzymin, który ostatecznie zajęto pod wieczór. Napór Armii Czerwonej na miasto został powstrzymany.

 

 

W kolejnych dwóch dniach polskie dywizje kontratakowały na całym froncie. Broniąca się na południowo-wschodnim odcinku frontu pod Emowem 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty przeszła 17 sierpnia do natarcia i zdobyła przy wsparciu czołgów Dębe Wielkie. Tego samego dnia polskie pociągi pancerne zajęły Mińsk Mazowiecki.

 

 

1 Armii broniącej Warszawy przydzielono silną artylerię, która miała wspierać piechotę Wojska Polskiego. Kilkukrotnie dochodziło do powstrzymywania marszu oddziałów bolszewickich nawałą artyleryjską, zdarzały się też przypadki odpierania natarć nieprzyjaciela ogniem na wprost.

 

 

Walki pod Warszawą, choć dynamiczne i zacięte, nie miały charakteru ściśle kawaleryjskiego. Po stronie polskiej brały w nich jednak udział przydzielone do dywizji piechoty dywizjony kawalerii, funkcjonujące jako pododdziały rozpoznawcze i ubezpieczające.

 

  • Tradycje ochotniczego Dywizjonu Huzarów Śmierci oraz Dywizjonu Kawalerii 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej (późniejszych pododdziałów 3 Pułku Strzelców Konnych) dziedziczy Batalion Dowodzenia 15 Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej.
  • Tradycje Dywizjonu Kawalerii 11 Dywizji Piechoty (późniejszego pododdziału 10 Pułku Strzelców Konnych) dziedziczy kompania rozpoznawcza 10 Brygada Kawalerii Pancernej.

 

2. Walki nad Wkrą

Wojska Tuchaczewskiego główny wysiłek natarcia skupiły na północnym Mazowszu, chcąc obejść Warszawę od zachodu. 5 Armią na tym odcinku frontu dowodził gen. Władysław Sikorski. Bitwa nad Wkrą, w czasie której żołnierze Wojska Polskiego przeszli do kontrofensywy, przyczyniła się w znaczący sposób do rozbicia bolszewickiego Frontu Zachodniego.

 

W związku z niepewną sytuacją na przedmościu warszawskim Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego podjęło decyzję o przeprowadzeniu pomocniczej ofensywy na północ od stolicy. Po południu 14 sierpnia nad Wkrą, w rejonie Borkowa, rozpoczął się atak oddziałów gen. Sikorskiego – 9 i 17 Dywizji Piechoty, Dywizji Ochotniczej oraz Brygady Syberyjskiej, wspieranych przez artylerię z rejonu Modlina. Po dwóch dniach zaciętych walk Polacy zdobyli Nasielsk i zaczęli spychać oddziały bolszewickie na wschód.

 

 

Generał Władysław Sikorski wizytuje oddział ochotników CAW

W czasie gdy nad Wkrą toczyły się zażarte walki, w rejonie Włocławka, Płocka i Wyszogrodu działał 3 Korpus Kawalerii Gai Dmitrijewicza Gaja, który próbował uchwycić przeprawy na Wiśle. Opór stawiała mu improwizowana z oddziałów zapasowych i ochotniczych grupa Dolnej Wisły. W drugiej fazie Bitwy Warszawskiej, gdy oddziały polskie wyszły na tyły bolszewików, „czerwona kawaleria” próbowała przebić się na wschód. Walkę z poszczególnymi grasującymi oddziałami prowadziła 2 Brygada Kawalerii, złożona m.in. z 4 i 10 Pułku Ułanów.

 

 

3. Walki pod Płońskiem i Ciechanowem

Na lewym skrzydle 5 Armii rozegrały się wydarzenia, które wpłynęły na przebieg Bitwy Warszawskiej i przyczyniły się do rozbicia wojsk Frontu Zachodniego. W bojach pod Płońskiem i Ciechanowem grupa gen. Franciszka Krajowskiego po zaciętych walkach odniosła zasłużone zwycięstwo.

 

W czasie gdy pod Borkowem główne siły 5 Armii nacierały na bolszewików, gen. Franciszkowi Krajowskiemu powierzono zadanie działania na lewym, północnym skrzydle polskiego frontu, w rejonie Płońska. Dowódca 18 Dywizji Piechoty, nazywanej „Żelazną”, zorientował się, że wszedł w lukę między dwiema armiami nieprzyjaciela, i ruszył na Sochocin i Sarnową Górę. W ten sposób Polacy zagrozili tyłom maszerującej na Toruń 4 Armii oraz skrzydłu 15 Armii walczącej pod Nasielskiem. W tym samym czasie na zachodzie oddziały bolszewickie zagrażały tyłom polskiej 5 Armii. Generał Krajowski skupił pułki 18 Dywizji Piechoty w rejonie Sarnowej Góry, Ojrzenia oraz Malużyna i bronił się od wschodu i zachodu przed zaciętymi atakami wroga. W czterodniowej bitwie „Żelazna Dywizja” poniosła poważne straty, odparła jednak falowe ataki kilku dywizji wroga. Doprowadziło to do późniejszego rozbicia znacznej części walczących na Mazowszu oddziałów Armii Czerwonej.

 

 

 Ułani z 203 Ochotniczego Pułku Ułanów CAW

Grupie gen. Krajowskiego podlegała także 8 Brygada Jazdy, dowodzona przez gen. Aleksandra Karnickiego. Otrzymała ona pierwotnie zadanie osłaniania 18 Dywizji Piechoty od północy. Dowódca Brygady podjął jednak decyzję o przejściu do aktywnych działań. Skierował on swoje oddziały na Ciechanów. W dniu 15 sierpnia do miasta wkroczył 203 Ochotniczy Pułk Ułanów mjr. Zygmunta Podhorskiego, który zaskoczył znajdujący się tam sztab bolszewickiej 4 Armii. Jej dowódca Aleksandr Szuwajew uciekł w ostatniej chwili, a zdezorganizowany sztab zniszczył dokumenty. Uszkodzeniu uległa też armijna radiostacja. W wyniku tych wydarzeń jednostki wroga przez kilka dni działały w sposób nieskoordynowany, opóźniając pomoc dla oddziałów Frontu Zachodniego pod Warszawą i przebicie na wschód. W kolejnych dniach pułki 8 Brygady toczyły zacięte walki w rejonie Ojrzenia i Malużyna.

 

 

W czasie kontrataków 4 i 15 Armii szczególnie zagrożony był rejon Płońska, którego zdobycie przez nieprzyjaciela mogło doprowadzić do odcięcia grupy gen. Krajowskiego. Obronę tego rejonu prowadziła 2 Dywizja Jazdy płk. Gustawa Orlicza-Dreszera, złożona ze zbieranych pośpiesznie pododdziałów oraz 9 Brygady Jazdy (1 Pułku Szwoleżerów i 201 Ochotniczego Pułku Szwoleżerów). Walki toczone 16 i 17 sierpnia na zachodnich przedpolach Płońska były bardzo zacięte. Decydujące jej starcie odbyło się drugiego dnia pod Arcelinem, gdzie wywodzący się z tradycji legionowych 1 Pułk brawurową szarżą powstrzymał i odrzucił bolszewicką 18 Dywizję Strzelców.

 

 

4. Walki pod Brodnicą

Bitwa Warszawska toczyła się na obszarze równym współczesnej Belgii i Holandii, nie tylko na przedpolach stolicy, lecz także na Lubelszczyźnie, Podlasiu i północnym Mazowszu. Czołówki bolszewickie dotarły nawet na Pomorze, zostały jednak powstrzymane przez improwizowane oddziały Wojska Polskiego.

 

4 Armia Szuwajewa miała w ramach operacji warszawskiej zdobyć przeprawy na Wiśle w rejonie Torunia i Grudziądza. W dniu 15 sierpnia 12 Dywizja Strzelców zajęła Brodnicę. Na zachód od miasta zbierała się doraźnie sformowana grupa płk. Jarosława Witolda Aleksandrowicza, w której przeważały oddziały ochotnicze formowane na terenie Dowództwa Okręgu Generalnego Poznań. Nad ranem 18 sierpnia Polacy ruszyli na Brodnicę i spotkali się na jej przedpolach z oddziałami bolszewickimi maszerującymi w kierunku Wisły. Całodzienny bój doprowadził do odwrotu znacznie silniejszego przeciwnika i usunął zagrożenie dla Torunia i Grudziądza.

 

Żołnierze polscy przy karabinie maszynowym CAW

 

5. Zwrot znad Wieprza – uderzenie spod Dęblina i Kocka

Dzięki informacjom radiowywiadu Naczelny Wódz Marszałek Józef Piłsudski wiedział, że nacierające na Warszawę oddziały bolszewickie odsłoniły swoje lewe skrzydło. Plan zwrotu zaczepnego znad Wieprza zadecydował o zwycięstwie w całej bitwie. Na lewym skrzydle Frontu Środkowego walczyła 4 Armia gen. Leonarda Skierskiego.

 

Uderzenie z rejonu Dęblina przeprowadziły oddziały wywodzące się z Wojsk Wielkopolskich, stworzonych przez zwycięskich powstańców lat 1918–1919: 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty i 16 Pomorska Dywizja Piechoty wspierana przez wielkopolską kawalerię. W dniu 16 sierpnia oddziały polskie pod osobistym nadzorem Naczelnego Wodza ruszyły do uderzenia na Garwolin i Mińsk Mazowiecki i przepędziły słabą Grupę Mozyrską. Do wieczora Wielkopolanie przeszli około 35–40 kilometrów i wyszli na skrzydło 16 Armii bolszewickiej walczącej pod Warszawą.

 

 

  Gen. Leonard Skierski z oficerami francuskimi, 17 sierpnia 1920 roku CAW

Na prawym skrzydle 4 Armii gen. Skierskiego, 16 sierpnia, uderzenie wykonywała 21 Dywizja Górska gen. Andrzeja Galicy, walcząca wcześniej na Polesiu i pod Brześciem nad Bugiem. Oddziały podhalańczyków nacierały spod Kocka, rozbiły słabe siły bolszewickie i drugiego dnia ofensywy zajęły Łuków i Siedlce. W ten sposób 4 Armia wyszła na tyły dywizji Armii Czerwonej walczących pod Warszawą. W kolejnych dniach Polacy ruszyli na północ, żeby doprowadzić do odcięcia przeciwnika.

 

 

6. Zwrot znad Wieprza – manewr na Białystok

Wyjście na skrzydło i tyły bolszewików pod Warszawą stanowiło tylko pierwszą część planu Marszałka Piłsudskiego. Dalszym celem zwrotu zaczepnego było odcięcie trzonu Frontu Zachodniego i pobicie głównych sił ofensywnych Armii Czerwonej. W tym celu w kierunku Białegostoku ruszyły wyborowe oddziały 3 Armii, wywodzące się z Legionów Polskich.

 

Motorem ofensywy na prawym skrzydle Frontu Środkowego była 1 Dywizja Piechoty Legionów – jeden z najlepszych i zasłużonych w najważniejszych bitwach związek taktyczny Wojska Polskiego, wywodzący swój rodowód z Pierwszej Brygady Legionów. Oddziały, którymi dowodził płk. Stefan Dąb-Biernacki, 16 sierpnia uderzyły z rejonu Lubartowa i pierwszego dnia ofensywy po przejściu 50 kilometrów dotarły do Wisznicy. Kolejnego dnia Dywizja pod osobistym nadzorem gen. Edwarda Rydza-Śmigłego zajęła Białą Podlaską i kontynuowała szybki marsz na północ. W dniu 22 sierpnia legioniści zdobyli Białystok, co doprowadziło do odcięcia znacznej części wojsk Tuchaczewskiego.

 

 

Na skrajnym prawym skrzydle 3 Armii maszerowała 3 Dywizja Piechoty Legionów pod dowództwem gen. Leona Berbeckiego. Miała ona za zadanie zająć Brześć nad Bugiem i osłonić zgrupowanie manewrowe Frontu Środkowego przed uderzeniem z południowego wschodu. W dniu 16 sierpnia, pierwszym dniu zwrotu zaczepnego znad Wieprza, 3 Dywizja spod Chełma dotarła pod Włodawę, a w kolejnych dniach zajęła strategicznie położoną twierdzę brzeską.

 

  • Tradycje 9 Pułku Piechoty Legionów 3 Dywizji Piechoty Legionów dziedziczy 3 Batalion Zmechanizowany 19 Lubelskiej Brygady Zmechanizowanej.

 

Żołnierze 1 Dywizji Piechoty Legionów w drodze na Białystok CAW

Natarcie dywizji legionowych wspierały dwa zgrupowania kawaleryjskie: Brygada Jazdy Ochotniczej mjr. Jaworskiego oraz 4 Brygada Jazdy. Druga z nich w dniu rozpoczęcia zwrotu zaczepnego, 16 sierpnia, starła się pod Cycowem z oddziałami bolszewickimi idącymi na Lublin. Działania 3 Pułku Ułanów, a zwłaszcza szarża wywodzącego się z kawalerii legionowej 7 Pułku Ułanów Lubelskich, doprowadziły do całkowitego rozbicia nieprzyjaciela. W kolejnych dniach kawalerzyści działali na styku 1 i 3 Dywizji Piechoty Legionów, maszerując na Białystok.

 

 

  • publikuj na facebook
  • publikuj na tweeter
  • publikuj na google plus
Najnowsze - ostatnie wpisy
29 IX 2020
Kronika Wojska Polskiego 2019
Najnowszy tom Kroniki Wojska Polskiego już dostępny!
16 IX 2020
Wódz bez trwogi i skazy
Wystawa "Stanisław Żółkiewski 1547-1620. Wódz bez trwogi i skazy." przygotowana została z okazji Roku Stanisława Żółkiewskiego i 400. rocznicy śmierci hetmana ...
11 IX 2020
Wojskowe Centra Rekrutacji
Nowy etap kampanii Zostań Żołnierzem Rzeczypospolitej
11 IX 2020
MSPO Kielce 2020
Tegoroczne Targi MSPO w Kielcach za nami.